اختلال کم توجهی – بیش فعالی یا ADHD یکی از شایعترین اختلالات دوران رشد در کودکی است که اغلب تا بزرگسالی نیز ادامه مییابد. این اختلال میتواند منجر به بیش فعالی غیرعادی و رفتارهای تکانشی در افراد مبتلا شود. تشخیص به موقع و درمان این اختلال، به ویژه در کودکان می تواند به افزایش مهارت های فردی فرد در آینده کمک کند. دارودرمانی، درمان رفتاری و آموزش های فردی می تواند به بهبود این علائم کمک کند. اما نوروفیدبک به عنوان یک روش درمانی نوین و موثر معرفی شده است که اثربخشی آن طبق شواهد علمی ثابت شده است. حال سوال اینجاست که آیا نوروفیدبک درمان قطعی بیش فعالی است؟ آیا اثربخشی نوروفیدبک بر بیش فعالی تایید شده است؟ به منظور آشنایی بیشتر با درمان بیش فعالی با نوروفیدبک و اثرات آن تا انتهای این مقاله همراه ما باشید.
اختلال ADHD چیست؟
پیش از بررسی تاثیرات بیش فعالی با نوروفیدبک، بهتر است با اختلال کم توجهی و بیش فعالی آشنا شوید. اختلال ADHD یکی از اختلالات عصبی رشدی است که به دلیل کمبود مقدار رسانای شیمیایی (دوپامین، نورآدرنالین) در قشر قسمت جلویی (لوب فرونتال) ایجاد می شود. افراد مبتلا به این اختلال ممکن است در تمرکز روی یک موضوع دچار مشکل باشند و یا نتوانند به مدت طولانی در یک مکان بنشینند.
کاهش سطح انرژی و بیتوجهی برای بسیاری از افراد در مقاطع کوتاه مدت کانلا طبیعی است، اما در افراد مبتلا به اختلال ADHD این حالت به میزان طولانی و در دفعات بیشتری اتفاق میافتد که می تواند تاثیر قابل توجهی بر تحصیل، کار و زندگی آنها داشته باشد.اختلال بیش فعالی ADHD هم در کودکان و هم در بزرگسالان میتواند ایجاد شود. این اختلال به طورکلی به سه دسته تقسیم می شود که عبارتند از:
- نوع بی توجه یا کم توجهی
- نوع بیش فعالی یا تکانشی
- نوع ترکیبی
درمان بیش فعالی با نوروفیدبک چیست؟
از آنجایی که نورفیدبک در درمان این اختلال یک روش درمانی جدید است، مطالعات بیشتری روی این روش درمانی در حال انجام است و به نظر میرسد در آینده بتواند درمان موثری جهت درمان اختلال بیشفعالی ADHD باشد. این روش با هدف اصلاح الگوهای ناهنجار امواج مغزی طراحی شده است. در این روش، با استفاده از بازخوردهای آنی، مغز یاد می گیرد خودتنظیمی را جایگزین رفتارهای تکانشی و پراکندگی ذهنی کند.
برخلاف درمان های دارویی، نوروفیدبک به جای سرکوب موقت علائم، ساختار عملکردی مغز را به سمت تمرکز و آرامش پایدار هدایت می کند. این فرآیند آموزشی باعث بهبود چشمگیر مهارت های شناختی، کنترل هیجانات و افزایش توجه در کودکان و بزرگسالان می شود. در نهایت، با تکمیل دوره های درمانی، مراجعین به توانایی پایداری در حفظ توجه دست می یابند که نتیجه آن، عملکردی موفق تر در محیط های تحصیلی و کاری خواهد بود.
مراحل درمان نوروفیدبک برای بیش فعالی
- پس از اینکه پزشک تاریخچه بیمار را بررسی کرد، ساختارهای مغز بیمار را شبیه سازی خواهد کرد سپس یک کلاه که دارای چندین الکترود است روی سر بیمار قرار داده می شود.
- از بیمار درخواست می شود که برای چند لحظه با چشمان بسته روی صندلی بنشیند.
- در مرحله بعد از بیمار درخواست می شود یک فعالیت ساختاری پیچیده مانند خواندن با صدای بلند را انجام دهد.
- نتایج این دو مرحله به صورت نقشههای رنگی روی مانیتور کامپیوتر نشان داده خواهند شد، مناطقی از مغز که فعالیت امواج مغزی در آن بیش از حد باشد یا اینکه خیلی کم باشد مشخص خواهد شد.
- این نقشه دیجیتالی فعالیت مغز را با سایر الگوهای امواج مغزی که در پایگاه اطلاعات ذخیره شده است را مقایسه کرده و در نهایت میتواند برنامه دقیق درمانی توسط تنظیم دقیق مکان الکترودها را مشخص نماید.
- در طول درمان بیمار در حالی که کلاه الکترودها بر روی سر دارد، یک بازی کامپیوتری را که با توجه به اهداف درمانی او طراحی شده است باید انجام دهد. نرم افزاری که بازی را طراحی کرده است فعالیت مغزی بیمار را در حین بازی اندازهگیری و ضبط می نماید و به محض اینکه بیمار تمرکز خود را از دست داد بازی متوقف می شود، در واقع این بازی فقط زمانی قابل اجرا است که بیمار آن قسمت مغز که تمرکز کمتری در آن وجود دارد را تمرین دهد.
نوروفیدبک چگونه به درمان بیش فعالی کمک می کند؟
امواج مغزی افراد مبتلا به ADHD اغلب دلتا یا تتا با فرکانس پایین فراوان و کمبود امواج مغزی بتا با فرکانس بالا تولید می کنند. جلسات درمانی نوروفیدبک با هدف معکوس کردن این امواج مغزی می توانند مغز را فعال کرده و علائم بیش فعالی و کم توجهی را کاهش دهد.
به طور خاص تر، درمان نوروفیدبک برای افزایش ظرفیت و استعداد مغز برای امواج بتا، که با پردازش کارآمد اطلاعات و حل مسئله مرتبط است، کار می کند. در مقابل، هنگامی که نسبت بالایی از امواج تتا وجود دارد، بیماران از کار ناقص، بی نظمی و حواس پرتی شکایت دارند. در واقع هدف نوروفیدبک کاهش فرکانس امواج دلتا و تتا است.
بیشتر بخوانید: درمان قطعی اوتیسم با نوروفیدبک
چند جلسه نوروفیدبک برای بیش فعالی توصیه می شود؟
هر جلسه درمانی نوروفیدبک، در حالت ایده آل، بیش از 30 دقیقه طول نمی کشد. بسیاری از درمانگران از ارزیابی پایه الگوهای امواج مغزی طبیعی بیمار و مقیاسهای استاندارد ADHD استفاده میکنند تا به طور مستمر ارزیابی مجدد کنند که آیا جلسات نوروفیدبک باعث بهبودی میشود یا خیر، سپس درمان را در آینده تنظیم میکنند. در صورت تایید اثربخشی این روش بر مغز مبتلایان بیش فعالی به طور معمول 20 تا 40 جلسه نوروفیدبک در نظر گرفته می شود.
آیا نوروفیدبک درمان قطعی بیش فعالی است؟
این روش درمانی منتقدان و مدافعانی دارد، منقدان عقیده دارند نوروفیدبک در برخی موارد می تواند باعث افزایش تمرکز و توجه بیماران شود، اما همیشه نمی تواند مشکلات مربوط به بیشفعالی را درمان نماید. مجموعه تحقیقات علمی بسیاری اثربخشی نوروفیدبک بر بیش فعالی را ثابت کرده است که می تواند امیدوار کننده باشد. با این حال، نوروفیدبک یک درمان قطعی و مستقل برای ADHD محسوب نمی شود، بلکه می تواند به عنوان مکملی برای درمان دارویی ویا رفتار درمانی در نظر گرفته شود.
مزایای درمان بیشفعالی با نوروفیدبک
بسیاری از والدین و بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD)، به دنبال راهکارهایی هستند که بدون وابستگی به داروهای شیمیایی و عوارض جانبی آنها، عملکرد مغزی را بهبود بخشند. نوروفیدبک به عنوان یک روش درمانی غیرتهاجمی به جای مداخله دارویی در سیستم عصبی، مستقیماً به مغز آموزش می دهد تا الگوهای امواج خود را به شکلی بهینه تنظیم کند. در ادامه، به مهمترین مزایای این روش نسبت به درمان های دارویی اشاره شده است:
- عدم ایجاد وابستگی یا اعتیاد دارویی
- ماندگاری نتایج پس از پایان دوره درمان
- عدم نیاز به مصرف مداوم داروهای شیمیایی
- بهبود مهارتهای شناختی و تمرکز به صورت پایدار
- کاهش رفتارهای تکانشی به صورت طبیعی و ارگانیک
- مناسب برای افرادی که به دارو پاسخ نمیدهند یا منع مصرف دارند
- نداشتن عوارض جانبی دارویی (مانند بیاشتهایی یا اختلال خواب)
- تاثیر بر ریشه و مکانیسم عصبی مشکل (آموزش خودتنظیمی به مغز)
تعداد جلسات مورد نیاز برای درمان بیشفعالی با نوروفیدبک
یکی از سوالات پرتکرار مراجعین این است که برای مشاهده نتایج قطعی و ماندگار، چند جلسه نوروفیدبک نیاز است. در پاسخ باید گفت که تعداد جلسات برای هر فرد متفاوت است و به شدت علائم ADHD، سن و میزان همکاری مغز بستگی دارد. با این حال، به طور میانگین یک پروتکل درمانی استاندارد بین ۳۰ تا ۴۰ جلسه تنظیم می شود.
در جلسات ابتدایی (۱۰ تا ۱۵ جلسه اول)، هدف اصلی آشنایی مغز با روند بازخوردها و ایجاد تغییرات اولیه در سطح امواج مغزی است. تفاوت اصلی نوروفیدبک با سایر درمان ها در این است که مغز به مرور زمان «خودتنظیمی» را یاد می گیرد. بنابراین، با پیشرفت درمان، فواصل جلسات افزایش یافته و مغز به تنهایی قادر به حفظ تعادل خواهد بود. برای دستیابی به نتایج پایدار و جلوگیری از بازگشت علائم، توصیه می شود دوره درمانی تحت نظر متخصص و تا زمان تثبیت کامل الگوهای مغزی تکمیل شود.
بیشتر بخوانید: درمان افسردگی با نوروفیدبک
نتیجه گیری
اختلال بیش فعال و کم توجهی یکی از اختلالات عصبی رشدی است که می تواند با علائم بی توجهی و حرکت های تکانشی شناسایی شود. تحقیقات موجود نشان می دهد که روش درمانی جدید نوروفیدبک می تواند منجر به بهبود توجه، کاهش بیش فعالی و افزایش عملکردهای اجرایی و حافظه ای برای برخی از بیماران شود. با این حال، برخی از مهم ترین محققان در زمینه ADHD نشان می دهد که اثربخشی و درمان بیش فعالی با نوروفیدبک به طور قطعی ثابت نشده است. با این حال، نتایج تحقیقات علمی، درمان موثر نوروفیدبک با روش های دیگر درمانی (دارو و رفتار درمانی) را نشان می دهد.
