درمان بیش فعالی با نوروفیدبک

اختلال کم توجهی – بیش فعالی یا ADHD یکی از شایعترین اختلالات دوران رشد در کودکی است که اغلب تا بزرگسالی نیز ادامه می‌یابد. این اختلال می‌تواند منجر به بیش فعالی غیرعادی و رفتارهای تکانشی در افراد مبتلا شود. تشخیص به موقع و درمان این اختلال، به ویژه در کودکان می تواند به افزایش مهارت های فردی فرد در آینده کمک کند. دارودرمانی، درمان رفتاری و آموزش های فردی می تواند به بهبود این علائم کمک کند. اما نوروفیدبک به عنوان یک روش درمانی نوین و موثر معرفی شده است که اثربخشی آن طبق شواهد علمی ثابت شده است. حال سوال اینجاست که آیا نوروفیدبک درمان قطعی بیش فعالی است؟ آیا اثربخشی نوروفیدبک بر بیش فعالی تایید شده است؟ به منظور آشنایی بیشتر با درمان بیش فعالی با نوروفیدبک و اثرات آن تا انتهای این مقاله همراه ما باشید.

اختلال ADHD چیست؟

پیش از بررسی تاثیرات بیش فعالی با نوروفیدبک، بهتر است با اختلال کم توجهی و بیش فعالی آشنا شوید. اختلال ADHD یکی از اختلالات عصبی رشدی است که به دلیل کمبود مقدار رسانای شیمیایی (دوپامین، نورآدرنالین) در قشر قسمت جلویی (لوب فرونتال) ایجاد می شود. افراد مبتلا به این اختلال ممکن است در تمرکز روی یک موضوع دچار مشکل باشند و یا نتوانند به مدت طولانی در یک مکان بنشینند.

کاهش سطح انرژی و بی‌توجهی برای بسیاری از افراد در مقاطع کوتاه مدت کانلا طبیعی است، اما در افراد مبتلا به اختلال ADHD این حالت به میزان طولانی و در دفعات بیشتری اتفاق می‌افتد که می تواند تاثیر قابل توجهی بر تحصیل، کار و زندگی آن‌ها داشته باشد.اختلال بیش فعالی ADHD هم در کودکان و هم در بزرگسالان می‌تواند ایجاد شود. این اختلال به طورکلی به سه دسته تقسیم می شود که عبارتند از:

• نوع بی توجه یا کم توجهی
• نوع بیش فعالی یا تکانشی
• نوع ترکیبی

علائم ADHD

این اختلال طیف وسیعی از رفتارها را در برمی‌گیرد که مهمترین آن ها شامل موارد زیر می‌باشد:

• مشکل در توجه و تمرکز هنگام کار کردن
• فراموشی در تکمیل کارها
• این افراد به سادگی دچار حواس پرتی می‌شوند
• مشکل در نشستن به مدت طولانی
• قطع کردن صحبت دیگران

علائم اختصاصی بیش فعالی و نقص توجهی ADHD

اگر ۶ مورد از ۹ موردی که در ادامه ذکر می شود را داشته باشید به احتمال زیاد شما مبتلا به بیش فعالی ADHD هستید:

1. نشستن به مدت طولانی برای افراد مبتلا به اختلال بیش فعالی دشوار است. به عنوان مثال این افراد به سختی می‌توانند سر کلاس درس بنشینند و اغلب از صندلی خود بلند می‌شوند و یا بزرگسالان ممکن است به صورت مداوم صندلی خود را در محل کار ترک کنند.
2. دست و پای خود را به صورت مداوم حرکت می‌دهند یا به آن‌ها ضربه می‌زنند و یا روی صندلی تکان می خورند.
3. در مکان‌های نامناسب و خطرناک راه می‌روند یا بالا می‌روند. در بزرگسالان ممکن است این علامت به صورت احساس خستگی ناپذیری بروز نماید.
4. انجام بازی یا کارهای بدون سر و صدا برای این بچه ها مشکل است و در انجام فعالیت در اوقات فراغت با مشکل مواجه هستند.
5. این افراد نمی توانند که صبر کنند تا نوبتشان فرا برسد، مثلا در صف انتظار و یا در هنگام مکالمات همیشه عجله دارند.
6. وقتی در حال صحبت، بازی یا انجام کار گروهی با افراد دیگر هستند، آن‌ها را یکباره قطع می‌کنند، غالبا به دنبال قطع و تکمیل صحبت‌های مخاطب خود هستند.
7. این افراد اغلب در حال حرکت هستند و نمی توانند بی‌حرکت بمانند، مثلاً در رستوران‌ و یا جلسات برای مدت طولانی ساکت ماندن و انتظار کشیدن برای این افراد بسیار دشوار است.
8. اغلب بدون اینکه دیگران از آن‌ها بخواهند به میان فعالیت‌ها آن‌ها می‌روند، به طور مثال کودکان به طور ناگهانی وارد بازی دیگران می‌شوند و یا بزرگسالان بدون اجازه میان مکالمات و یا فعالیت‌های دیگران می‌روند.
9. این افراد معمولا بیش از حد صحبت می‌کنند.

درمان بیش فعالی با نوروفیدبک

از آن‌جایی که نورفیدبک در درمان این اختلال یک روش درمانی جدید است، مطالعات بیشتری روی این روش درمانی در حال انجام است و به نظر می‌رسد در آینده بتواند درمان موثری جهت درمان اختلال بیش‌فعالی ADHD باشد. اما پیش از بررسی تاثیرات درمان بیش فعالی با نوروفیدبک بهتر است با این روش درمانی جدید آشنا شوید.

نوروفیدبک چیست؟

نوروفیدبک نوعی روش شرطی‌سازی مغز است که با تاثیر بر امواج مغزی فرد انجام می شود. در این روش، بیمار آموزش می بیند که امواج مغزی خود را از طریق فناوری کامپیوتری سریع تغییر دهد. این فناوری کمک می‌کند تا اطلاعات نوار مغزی در قالب نوارهای رنگی، بازی‌ها یا بازخورد صوتی در اختیار بیمار قرار بگیرد.

ثبت امواج مغزی از طریق قرار دادن الکترودها روی پوست سر انجام می شود، تجزیه و تحلیل این امواج توسط ابزارهای آماری کامپیوتر صورت می‌گیرد و اطلاعات عینی مبتنی بر فیزیولوژیک را ارائه خواهد کرد. نوروفیدبک بر اساس اصول ساده پیش می‌رود. در واقع مغز ما با توجه به اینکه روی وضعیت خاصی تمرکز کرده ایم یا اینکه در حال رویاپردازی هستیم، امواج مختلفی را منتشر می‌کند. هدف از روش درمانی نوروفیدبک در درمان بیش‌فعالی ADHD این است که به بیمار آموزش بدهد الگوهای مغزی مرتبط با تمرکز را ایجاد کرده و در نتیجه آن علائم این بیماری کاهش یابد.

آیا عوارض درمان با نوروفیدبک را می دانید؟!

مراحل درمان نوروفیدبک برای بیش فعالی

• پس از اینکه پزشک تاریخچه‌ بیمار را بررسی کرد، ساختارهای مغز بیمار را شبیه ‌سازی خواهد کرد سپس یک کلاه که دارای چندین الکترود است روی سر بیمار قرار داده می شود.
• از بیمار درخواست می شود که برای چند لحظه با چشمان بسته روی صندلی بنشیند.
• در مرحله بعد از بیمار درخواست می شود یک فعالیت ساختاری پیچیده مانند خواندن با صدای بلند را انجام دهد.
• نتایج این دو مرحله به صورت نقشه‌های رنگی روی مانیتور کامپیوتر نشان داده خواهند شد، مناطقی از مغز که فعالیت امواج مغزی در آن‌ بیش از حد باشد یا اینکه خیلی کم باشد مشخص خواهد شد.
• این نقشه دیجیتالی فعالیت مغز را با سایر الگوهای امواج مغزی که در پایگاه اطلاعات ذخیره شده است را مقایسه کرده و در نهایت می‌تواند برنامه دقیق درمانی توسط تنظیم دقیق مکان الکترودها را مشخص نماید.
• در طول درمان بیمار در حالی که کلاه الکترودها بر روی سر دارد، یک بازی کامپیوتری را که با توجه به اهداف درمانی او طراحی شده است باید انجام دهد. نرم افزاری که بازی را طراحی کرده است فعالیت مغزی بیمار را در حین بازی اندازه‌گیری و ضبط می نماید و به محض اینکه بیمار تمرکز خود را از دست داد بازی متوقف می شود، در واقع این بازی فقط زمانی قابل اجرا است که بیمار آن قسمت مغز که تمرکز کمتری در آن وجود دارد را تمرین دهد.

نوروفیدبک چگونه به درمان بیش فعالی کمک می کند؟

امواج مغزی افراد مبتلا به ADHD اغلب دلتا یا تتا با فرکانس پایین فراوان و کمبود امواج مغزی بتا با فرکانس بالا تولید می کنند. جلسات درمانی نوروفیدبک با هدف معکوس کردن این امواج مغزی می توانند مغز را فعال کرده و علائم بیش فعالی و کم توجهی را کاهش دهد.

به طور خاص تر، درمان نوروفیدبک برای افزایش ظرفیت و استعداد مغز برای امواج بتا، که با پردازش کارآمد اطلاعات و حل مسئله مرتبط است، کار می کند. در مقابل، هنگامی که نسبت بالایی از امواج تتا وجود دارد، بیماران از کار ناقص، بی نظمی و حواس پرتی شکایت دارند. در واقع هدف نوروفیدبک کاهش فرکانس امواج دلتا و تتا است.

چند جلسه نوروفیدبک برای بیش فعالی توصیه می شود؟

هر جلسه درمانی نوروفیدبک، در حالت ایده آل، بیش از ۳۰ دقیقه طول نمی کشد. بسیاری از درمانگران از ارزیابی پایه الگوهای امواج مغزی طبیعی بیمار و مقیاس‌های استاندارد ADHD استفاده می‌کنند تا به طور مستمر ارزیابی مجدد کنند که آیا جلسات نوروفیدبک باعث بهبودی می‌شود یا خیر، سپس درمان را در آینده تنظیم می‌کنند. در صورت تایید اثربخشی این روش بر مغز مبتلایان بیش فعالی به طور معمول ۲۰ تا ۴۰ جلسه نوروفیدبک در نظر گرفته می شود.

آیا نوروفیدبک درمان قطعی بیش فعالی است؟

این روش درمانی منتقدان و مدافعانی دارد، منقدان عقیده دارند نوروفیدبک در برخی موارد می تواند باعث افزایش تمرکز و توجه بیماران شود، اما همیشه نمی تواند مشکلات مربوط به بیش‌فعالی را درمان نماید. مجموعه تحقیقات علمی بسیاری اثربخشی نوروفیدبک بر بیش فعالی را ثابت کرده است که می تواند امیدوار کننده باشد. با این حال، نوروفیدبک یک درمان قطعی و مستقل برای ADHD محسوب نمی شود، بلکه می تواند به عنوان مکملی برای درمان دارویی ویا رفتار درمانی در نظر گرفته شود.

کلام آخر

اختلال بیش فعال و کم توجهی یکی از اختلالات عصبی رشدی است که می تواند با علائم بی توجهی و حرکت های تکانشی شناسایی شود. تحقیقات موجود نشان می دهد که روش درمانی جدید نوروفیدبک می تواند منجر به بهبود توجه، کاهش بیش فعالی و افزایش عملکردهای اجرایی و حافظه ای برای برخی از بیماران شود. با این حال، برخی از مهم ترین محققان در زمینه ADHD نشان می دهد که اثربخشی و درمان بیش فعالی با نوروفیدبک به طور قطعی ثابت نشده است. با این حال، نتایج تحقیقات علمی، درمان موثر نوروفیدبک با روش های دیگر درمانی (دارو و رفتار درمانی) را نشان می دهد.