نوروفیدبک یک روش نوین درمانی و غیرتهاجمی به شمار می رود که هدف آن کمک به افراد در یادگیری نحوه کنترل آگاهانه برخی از جنبه های فعالیت مغزی است. آزمایشات و تحقیقات متعددی برای این فناوری جدید انجام شده است و خوشبختانه به عنوان یک درمان بالقوه برای طیف گسترده ای از شرایط مختلف مانند افسردگی، ADHD، درد مزمن، سردرد، و حتی برخی از علائم PTSD و اسکیزوفرنی به کار گرفته می شود. اما سوال اینجاست که آیا نوروفیدبک تاثیر دارد؟ نوروفیدبک به درمان چه بیماری هایی کمک می کند؟ به منظور آشنایی بیشتر با کاربرد نوروفیدبک و اثرات آن تا انتهای این مقاله همراه ما باشید.
نوروفیدبک چیست؟
نوروفیدبک شکل خاصی از آموزش بیوفیدبک است که به کمک آن افراد می توانند آگاهانه نحوه عملکرد مغز خود را با استفاده از برنامه های آموزشی تغییر دهند. به بیان ساده تر عملکرد نوروفیدبک همانند یک آینه برای مغز عمل می کند، به این صورت که ایرادات خود را میبیند و به تدریج آن را درمان میکند. در این روش درمانی نوین، امواج مغزی اندازه گیری شده و آموزش همزمان به بهبود الگوهای مغزی سالم تر کمک می کند.
آیا نوروفیدبک تاثیر دارد؟
در حالی که تعداد قابل توجهی از تحقیقات اولیه در مورد نوروفیدبک انجام شده است، اما هنوز یک فناوری نسبتا جدید است. به همین علت به عنوان یک درمان قطعی برای بیماری ها تلقی نشده و در برخی از اختلالات و بیماری ها نقش یک درمان تکمیلی دارد. اگرچه تحقیقات بسیار موفقیت آمیزی به اثبات رسیده است، اما اثربخشی آن برای همه افراد یکسان نبوده و نیاز به تحقیقات بیشتری خواهد بود. در هر حال، این روش نوین می تواند به بهبود بسیاری از اختلالات و بیماری ها کمک کند. لازم به ذکر است که عوارض نوروفیدبک بسیار محدود و کم خطر معرفی شده است.
نوروفیدبک و کاربردهای مختلف آن
همانطور که اشاره شد، کاربرد نوروفیدبک در بهبود علائم برخی بیماری ها و اختلالات به اثبات رسیده است. طی تحقیقات انجام شده، این فناوری جدید به تغییر و بهبود عملکرد مغز کمک کرده و الگوهای صحیح را به طور ناآگاهانه به افرد آموزش می دهد. حال در به ادامه بررسی مطالعات و تحقیقات انجام شده برای کاربردهای نوروفیدبک خواهیم پرداخت.
۱- کاربرد نوروفیدبک و درمان اضطراب
درمان اضطراب با نوروفیدبک، یکی از کاربرد های بسیار قابل توجه آن است. طبق چند مطالعه اولیه، بیمارانی که آموزش نوروفیدبک را برای افزایش فعالیت امواج آلفا دریافت کردند، کاهش اضطراب و سایر احساسات منفی را گزارش کردند.
در مطالعه دیگر، آموزش نوروفیدبک با هدف تقویت امواج مغزی آلفا و تتا برای افزایش خلق و خو و افزایش اعتماد به نفس در گروهی از دانشجویان پزشکی گزارش شد. به طور مشابه، چند مطالعه اولیه گزارش کردند که آموزش نوروفیدبک امواج مغزی آلفا و تتا باعث کاهش اضطراب و استرس عملکرد در نوازندگان، رقصندگان و خوانندگان شد.
۲- نوروفیدبک و درمان افسردگی
بر اساس تعداد کمی از مطالعات اولیه، نوروفیدبک با هدف قرار دادن امواج مغزی آلفا در قشر پیشانی، نویدهای اولیه را در درمان بالقوه افسردگی با تقویت خلق و خو و کاهش اضطراب نشان داده است. تحقیقات علمی جدید، نوروفیدبک همودینامیک یا HEG (تمرین برای کنترل جریان خون در مناطق خاص مغز) به عنوان یک درمان بالقوه برای افسردگی مورد مطالعه قرار گرفته است.
به طور مشابه، یک مطالعه کنترل شده بر روی ۱۰ بیمار افسردگی گزارش داد که استفاده از نوروفیدبک برای کاهش پاسخ های مغز به اطلاعات منفی نیز در بهبود علائم افسردگی موثر است. در حالی که نتایج اولیه به طور بالقوه امیدوارکننده هستند، تحقیقات بیشتری لازم است تا نوروفیدبک به بخشی استاندارد از درمان افسردگی تبدیل شود.
۳- نوروفیدبک و درمان ADHD
برخی از مطالعات اولیه به پتانسیل آموزش نوروفیدبک برای بهبود یا مدیریت بهتر علائم رایج اختلال نقص توجه – بیش فعالی یا ADHD پرداخته اند. یک تحقیق علمی بر روی ۲۰ کودک مبتلا به بیش فعالی و نقص توجه نشان داد که نوروفیدبک باعث افزایش فعال شدن در قشر سینگولیت قدامی شده و توجه کودک را به موضوع درگیر می کند. در مطالعه دیگری روی ۳۸ کودک مبتلا به ADHD، ۳۰ جلسه آموزش نوروفیدبک (SCP) برای بهبود عملکرد شناختی و توجه گزارش شد. علاوه بر این، این اثرات هنوز تا ۶ ماه پس از درمان اولیه مشاهده می شد.
در یک مطاللعه دیگر، اثرات نوروفیدبک EEG همراه با یک برنامه ۱ ساله ریتالین (متوسط دوز ۲۵ میلی گرم/۳ برابر در روز) بر روی کودکان آزمایش شد. همه کودکان این برنامه را دریافت کردند و ۵۱ کودک نیز نوروفیدبک دریافت کردند. اگرچه در همه کودکان بهبود علائم را گزارش کردند، اما گروه نوروفیدبک نیازی به ادامه مصرف ریتالین برای حفظ فواید اولیه این برنامه نداشتند.
۴- نوروفیدبک و اختلال طیف اوتیسم
یک بررسی در مقیاس بزرگ از دادههای ۱۵۰ بیمار مبتلا به سندرم آسپرگر به این نتیجه رسید که نوروفیدبک EEG ممکن است پتانسیل خاصی در بهبود علائم آسپرگر داشته باشد. به گفته محققان این مطالعه، نوروفیدبک همچنین توجه بیماران را افزایش داد و سطح پیشرفت تحصیلی آنها را بهبود بخشید. به طور مشابه، طبق چندین مطالعه اولیه، آموزش نوروفیدبک برای بهبود رفتار اجتماعی، مهارت های ارتباطی و کنترل اجرایی گزارش شده است. درمان اوتیسم با نوروفیدبک، یکی از مهم ترین کاربرد های این تکنیک درمانی است که می توان برای کمک به بیماران اوتیسمی و اطرافیان آنها، از آن بهره برد.
۵- درمان اعتیاد با نوروفیدبک
جالب است بدانید که درمان اعتیاد یکی از کاربردهای نوروفیدبک محسوب می شود. تحقیقات علمی نشان می دهد که اعتیاد شدید به مواد مخدر یا الکل می تواند امواج مغزی آلفا، تتا و بتا را به شدت تغییر دهد. بنابراین، برخی از محققان پیشنهاد کرده اند که آموزش مجدد یا “عادی سازی” این امواج مغزی ممکن است به طور بالقوه به درمان اعتیاد کمک کند. طبق چند مطالعه اولیه در مجموع ۱۲۱ الکلی، آموزش نوروفیدبک به بسیاری از الکلیها کمک میکند تا ۱۲ تا ۲۱ ماه پس از درمان اعتیاد، هوشیاری خود را حفظ کنند
در مطالعه ای روی ۱۰ معتاد به کوکائین، نوروفیدبک EEG همراه با مصاحبه انگیزشی افسردگی، استرس و همچنین مصرف کل کوکائین و ماری جوانا را کاهش داد. تحقیقات علمی متعددی نشان می دهد که نوروفیدبک باعث بهبود علائم سلامت روان (مانند پرخاشگری و روان پریشی)، و همچنین کاهش تمایل به مصرف مواد در معتادان به مواد افیونی می شود. همچنین، نوروفیدبک برای بهبود علائم فیزیکی، افسردگی و حتی کاهش تمایل بیماران به جستجو و مصرف مواد نیز گزارش شده است.
۶- کاربرد نوروفیدبک در فلج مغزی
کودکانی که با فلج مغزی متولد می شوند، دارای ناهنجاری هایی در فعالیت کلی مغز هستند که تقریباً بلافاصله پس از تولد با EEG قابل تشخیص است. برخی از محققان پیشنهاد کردهاند که با اصلاح این ناهنجاریها با آموزش نوروفیدبک، کودکان مبتلا به فلج مغزی ممکن است بتوانند گفتار، هماهنگی فیزیکی و تواناییهای تنظیم هیجان خود را بهبود بخشند.
با این حال، از آنجایی که بیماران فلج مغزی اغلب مجموعه های بسیار منحصر به فردی از اختلالات در عملکرد مغز دارند، ارائه برنامه های آموزشی موثر برای هر بیمار می تواند بسیار مشکل و زمان بر باشد، بنابراین پتانسیل این درمان را تا حدودی محدود می کند.
۷- کاربرد نوروفیدبک و درمان OCD
اختلال OCD یا وسواس فکری-عملی یکی از اختلالات روانشناختی است که روش های نوینی برای درمان آن مورد مطالعه قرار گرفته است. یکی از این تحقیقات، تاثیر نوروفیدبک بر بهبود علائم بیماران OCD است. بر اساس یک مطالعه اولیه، در ۳۳ بیمار تحت درمان با نوروفیدبک، بهبود قابل توجهی در علائم OCD گزارش کردند. ۱۹ نفر از این بیماران حتی گزارش دادند که این بهبودها تا ۲۶ ماه پس از درمان اولیه ادامه داشت.
در یک مطالعه دیگر، دو بیمار تحت آموزش نوروفیدبک، بهبودهایی را در رفتارهای رایج OCD مشاهده کردند (مانند شستشوی وسواسی، نظافت، و چک کردن). یک بیمار همچنین بهبودهایی را در افسردگی و اضطراب مشاهده کرد و حتی برونگراتر شد. با این حال، حجم نمونه این مطالعه بسیار محدود است و تحقیقات بسیار بیشتری مورد نیاز است تا مطمئن شویم که آیا نوروفیدبک ممکن است یک رویکرد موثر برای کاهش علائم و رفتارهای OCD باشد یا خیر.
سایر مطالعات و کاربردهای نوروفیدبک
علاوه بر موارد ذکر شده، مطالعات و تحقیقات متعددی در حوزه بهبود علائم بیماری ها انجام شده است. به طورکلی از دیگر کاربردهای روش نوین نوروفیدبک می توان به بهبود و کاهش علائم مشکلات و اختلالات زیر اشاره کرد:
- بهبود اختلالات یادگیری
- بهبود حافظه و توجه
- کاهش اختلالات خواب
- بهبود آسیب های مغزی ناشی از ضربه یا حادثه
- سردرد و میگرن
- کاهش دردهای مزمن
- بهبود علائم بیماری فیبرومیالژیا
- کاهش علائم صرع
- بهبود و کنترل علائم بیماری پارکینسون
- بهبود علائم اسکیزوفرنی
کلام آخر
روش نوین نوروفیدبک نتایج اولیه جالبی را در آزمایشهای بالینی کوچک ایجاد کرده است. قابل توجه ترین مزایای بالقوه مشاهده شده در چنین آزمایشاتی شامل بهبود عملکرد شناختی، حافظه فعال و توانایی یادگیری است. برخی تحقیقات همچنین مزایای بالقوه نوروفیدبک را برای انواع مختلف درد، اختلالات حرکتی، اختلالات خوردن و همچنین اختلالات خواب پیدا کرده اند. اگرچه کاربرد نوروفیدبک و تاثیرات آن در کاهش علائم برخی اختلالات و بیماری ها به اثبات رسیده است، اما به عنوان یک شیوه درمان در نظر گرفته نمی شود. به بیان ساده تر نوروفیدبک یک درمان تکمیل کننده است و بیمار باید زیر نظر پزشک متخصص برای انجام این روش نوین اقدام کند.
