اینکه چگونه با اشتباهات کودکان برخورد کنیم یکی از مهمترین چالشهایی است که والدین و مربیان در مسیر تربیت و آموزش با آن مواجه میشوند. اشتباه کردن بخشی طبیعی از فرآیند یادگیری است و نشاندهنده کنجکاوی و تلاش کودک برای کشف محیط پیرامون خود است. نحوه واکنش والدین به این اشتباهات میتواند تأثیر عمیقی بر رشد عاطفی، ذهنی و اجتماعی کودک داشته باشد. بنابراین، آگاهی از روشهای مؤثر برای مواجهه با اشتباهات کودکان و تبدیل آنها به ابزارهای آموزشی، به والدین کمک میکند تا نهتنها رفتارهای مثبت را در کودک تقویت کنند، بلکه رابطهای صمیمانه و پایدار با او بسازند.
نحوه برخورد با اشتباهات کودکان
اشتباهات فرزندان خود را یک فرصت بدانیم و اجازه جبران و به آنها یاد دهیم که از اشتباهات خود نترسند. زهرا امام روانشناس کودک در گفتگو با خبرنگار حوزه ازدواج و خانواده گروه اجتماعی باشگاه خبرنگاران جوان، در خصوص چگونگی برخورد با رفتار نادرست کودک اظهار کرد: مغز کودک افکار منفی را درک نمیکند، لذا والدین به جای استفاده از جملاتی مانند «جیغ نزن»، باید از جملاتی مانند «آرامتر حرف بزن» استفاده کنید. وی افزود: به جای تأکید روی کارهای اشتباه کودک، کار خوب را آموزش دهیم، همچنین کارهای خوب را با لذت گره بزنیم تا در آنها نهادینه شود. این روانشناس گفت: زمانی که به کودک جایزه میدهیم، هورمون دوپامین که هورمون مربوط به شادی است، ترشح میشود. لذا با این روش کار خوب در کودک نهادینه و شرطی میشود.
زهرا امام تصریح کرد: باید به کودکان آموزش دهیم که از اشتباهات خود درس بگیرند و فرار نکند و اگر مرتکب خطایی شدند، بر سر آنها داد نزنیم و تنبیه نکنیم، بلکه باید به فرزندانمان بخشندگی و مهربانی را یاد دهیم و اجازه دهیم اشتباهات خود را جبران کنند. وی افزود: گاهی اوقات فرزندانمان در مقابل اشتباهاتی که انجام میدهند از جملاتی مانند «مامان منو بخشیدی» استفاده میکنند. یادمان باشد کودک خود را مطمئن کنیم که او را بخشیدیم و از گفتن جملاتی مانند «نبخشیدمت» خودداری کنیم. کودکان ما با این کلمات تنبیه نمیشوند، بلکه احساس گناه و سرزنش در آنها ایجاد میشود و از آنجایی که نمیدانند با این احساس گناه چگونه برخورد کنند، دست به بازی میزنند. این روانشناس تصریح کرد: اشتباهات کودک خود را گردن دیگران نیندازیم، مثلاً از به کار بردن جملاتی مانند «بچه من نبوده، کار بچه همسایه بوده» و «شیطان گولش زده» بپرهیزیم، چراکه با این کار به کودک آموزش میدهیم مسئولیت کار خود را بپذیرد و دروغگویی و مخفی کاری را یاد گیرد و با این کار تمرکز روی کار اشتباه کودک صورت نخواهد گرفت.
وی افزود: والدین معمولاً به دو دلیل از کودک خود ناراحت میشوند. مثلا زمانی که احساس میکنند کودکشان بی احترامی کرده یا انتظارات آنها را برآورده نکرده است. اگر والدین به این نتیجه برسند رفتار فرزند آنها بی احترامی نیست و حاصل رشد مغز و محدودیتهای محیطی و فیزیکی مانند گرسنگی و خستگی و همچنین ناتوانی کودک در کنترل هیجانات است، کمتر عصبانی میشوند. زهرا امام گفت: باید میزان انتظارات خود را از فرزندانمان پایین بیاوریم، چراکه باعث میشود کمتر از آنها ناراحت شویم. این روانشناس بیان کرد: اشتباهات فرزندان خود را یک فرصت بدانیم و اجازه جبران و به آنها یاد دهیم از اشتباهات خود نترسند و اگر کار نادرستی انجام دادند دیگر دچار وحشت و اضطراب نشوند، چرا که اگر در کودکی این کار را انجام ندهیم، در بزرگسالی شاهد فردی هستیم که از ترس شکست خیلی از فرصتها را از دست داده و یا با هر شکستی میشکند. وی خاطرنشان کرد: به کودک خود حق انتخاب دهیم و در انجام کارها از او کمک بخواهیم تا روحیه همکاری را یاد بگیرد. همچنین باید انتظارات خود را در حد سن کودک تبدیل کنیم و شادی کودک خود را فدای نظم و انضباط نکنیم.
چگونه اشتباهات کودکان را به فرصتی برای یادگیری تبدیل کنیم؟
اشتباهات کودکان بخش طبیعی از فرآیند رشد و یادگیری آنها است. والدین باید این اشتباهات را به عنوان فرصتی برای آموزش مهارتهای زندگی و حل مسئله ببینند. به جای سرزنش یا تنبیه، میتوان با آرامش و مهربانی اشتباه کودک را تحلیل کرد و به او نشان داد که چگونه میتواند دفعه بعد بهتر عمل کند. والدین باید به کودکان کمک کنند تا مسئولیت رفتارهای خود را بر عهده بگیرند. این به معنای هدایت کودک برای درک پیامدهای اشتباهاتش است. از طرفی، آموزش راههای جایگزین و بهتر میتواند مهارتهای تصمیمگیری کودک را تقویت کند. در نهایت، محیط خانواده باید فضایی امن برای اشتباه کردن باشد. کودک وقتی احساس کند که برای اشتباه کردن سرزنش نمیشود، اعتماد به نفس بیشتری برای آزمون و خطا و یادگیری خواهد داشت.
بیشتر بخوانید: اختلال اضطراب جدایی
نقش صبر و همدلی در مواجهه با اشتباهات کودکان
واکنش اولیه والدین به اشتباهات کودکان تأثیر بزرگی بر روحیه و رفتار آنها دارد. برخورد عجولانه یا خشن میتواند کودک را مضطرب و نگران کند. در مقابل، صبر و همدلی به کودک این پیام را میدهد که والدین در هر شرایطی حامی او هستند. همدلی یعنی تلاش برای درک احساسات و دیدگاه کودک. اگر کودک اشتباهی کرده است، ممکن است به دلیل ناآگاهی، کنجکاوی یا حتی خستگی باشد. وقتی والدین با آرامش به حرفهای کودک گوش دهند و به او نشان دهند که درکش میکنند، کودک احساس امنیت بیشتری میکند. این نوع برخورد باعث میشود کودک نهتنها از اشتباهاتش درس بگیرد، بلکه رابطه قویتر و صمیمانهتری با والدین خود ایجاد کند.
بیشتر بخوانید: نشخوار فکری
آموزش پذیرش و اصلاح اشتباهات به کودکان
یکی از مهارتهای مهم زندگی، توانایی پذیرش اشتباهات و تلاش برای اصلاح آنها است. والدین میتوانند با نشان دادن مثالهای عملی، به کودکان یاد دهند که اشتباه کردن عادی است و باید به جای پنهان کردن یا انکار، برای بهبود آن تلاش کرد. برای آموزش این مهارت، والدین باید خودشان نیز در پذیرش اشتباهات الگویی مناسب باشند. اگر والدین اشتباه خود را بپذیرند و آن را اصلاح کنند، کودک نیز از این رفتار الگوبرداری خواهد کرد. این رویکرد باعث میشود کودک در مواجهه با چالشها، انعطافپذیرتر و آمادهتر باشد و بتواند از هر موقعیت به نفع رشد شخصیتی خود استفاده کند.
تأثیر تنبیه و تشویق در مواجهه با اشتباهات کودکان
والدین اغلب بین دو رویکرد تنبیه و تشویق برای برخورد با اشتباهات کودکان دچار تردید میشوند. تحقیقات نشان داده است که تشویق و تقویت مثبت تأثیر بسیار بهتری بر رفتار کودکان دارد. تنبیه ممکن است در کوتاهمدت کودک را از تکرار اشتباه باز دارد، اما معمولاً باعث ایجاد ترس و کاهش اعتماد به نفس میشود. در مقابل، اگر والدین رفتارهای مثبت کودک را تشویق کنند و تلاشهای او را قدر بدانند، کودک با انگیزه بیشتری برای بهبود رفتارهایش تلاش خواهد کرد. رویکرد تشویقی نهتنها رفتارهای مثبت را تقویت میکند، بلکه باعث ایجاد رابطهای گرمتر و صمیمانهتر بین والدین و کودک میشود
چگونه اشتباهات را به فرصتی برای تقویت خلاقیت کودکان تبدیل کنیم؟
اشتباهات میتوانند زمینهساز خلاقیت و نوآوری باشند، به شرطی که والدین به جای تمرکز بر نتیجه، بر فرآیند یادگیری کودک تأکید کنند. وقتی کودک اشتباهی مرتکب میشود، والدین میتوانند او را تشویق کنند تا به روشهای جدید برای حل مسئله فکر کند. این رویکرد نهتنها او را از اشتباه نترسانده بلکه او را به کاوش و آزمون و خطا تشویق میکند. در نتیجه، کودک یاد میگیرد که اشتباهات بخشی از مسیر خلاقیت و پیشرفت است و به جای نگرانی، از آنها برای رشد و یادگیری استفاده کند.
نتیجهگیری
چگونگی برخورد با اشتباهات کودکان تأثیر بسزایی در شکلگیری شخصیت، اعتماد به نفس و توانایی آنها برای مواجهه با چالشهای آینده دارد. اشتباه کردن، فرصتی برای یادگیری و رشد است و والدین باید این موقعیتها را با صبر، همدلی و راهنمایی مناسب مدیریت کنند. با ایجاد فضایی امن و حمایتگر، میتوان به کودکان کمک کرد تا بدون ترس از سرزنش یا تنبیه، اشتباهات خود را بپذیرند و از آنها درس بگیرند. تشویق به تفکر درباره پیامدهای رفتار و یافتن راهحل، مهارتهایی را در کودک تقویت میکند که در تمام مراحل زندگی به کار خواهد آمد. در نهایت، رویکرد مثبت و سازنده والدین در مواجهه با اشتباهات نهتنها باعث بهبود رفتارهای کودک میشود، بلکه رابطهای قویتر و صمیمانهتر بین والدین و فرزندان ایجاد میکند، که پایهای محکم برای موفقیتهای آینده کودک خواهد بود.
